Badania psychotechniczne dla kierowców posiadających kategorię B prawa jazdy używających samochodu jako narzędzia pracy


Czy pracownik używający samochodu jako narzędzia pracy musi przejść badanie psychologiczne- to jedno z najbardziej interesujących pytań w zakresie psychologii transportu. Pytanie to dotyczy pracowników, którzy posiadają prawo jazdy kategorii B (ale równieżkategorii A, A1, B, B1, B+E, T i nie są kierowcami zawodowymi). Chodzi zatem między innymi o przedstawicieli handlowych, kadrę kierowniczą oraz inne osoby, które w swojej pracy muszą używać samochodu, a także osoby wykorzystujące auto prywatne do celów służbowych.

Dlaczego pracownicy używający samochodu w celach służbowych powinni poddać się badaniom psychologicznym?

Najczęściej pojawiającym się rozróżnieniem między kierowcami zawodowymi a amatorami (lub inaczej między osobami jeżdżącymi w celach zarobkowych lub indywidualnych) jest to, czy jeżdżą w określonych godzinach czy też mogą swobodnie wybierać czas jazdy. Oczywiście kierowcy niezawodowi mogą wybierać, czy będą jeździć czy nie. Jeśli są złe warunki pogodowe lub nie czują się dobrze, nie muszą siadać za kierownicą. Inaczej jest w przypadku osób pracujących w charakterze kierowcy- to pracodawca ustala gdzie i kiedy mają wyruszyć w trasę, bez względu na okoliczności. Dlatego dla kierowców zawodowych przyjęto bardziej restrykcyjne wymagania w odniesieniu do ich stanu zdrowia, tak by ich jazda była jak najbardziej bezpieczna.

Obecnie coraz więcej osób używa samochodu jako narzędzia pracy, mimo że nie są zatrudnieni na stanowisku kierowcy. Wyruszają w trasę bez względu na okoliczności i spędzają za kierownicą wiele czasu. Kierowanie jest jedną z czynności jakimi zajmują się w pracy (nie musi być główną czynnością) i bez samochodu nie mogą wykonywać swoich zadań. W trosce o bezpieczeństwo tych osób i wszystkich innych użytkowników dróg zaleca się przeprowadzenie badań psychotechnicznych stwierdzających istnienie lub brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy (na podstawie art. 39k i 39m ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 i Nr 176, poz. 1238).

Podstawy prawne
Obowiązek przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników nakładają przepisy Kodeksu pracy, a jego realizację reguluje przepis wykonawczy, czyli Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników w zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy. W odniesieniu do niektórych grup pracowniczych wprowadzone są przepisy o charakterze szczególnym- dotyczy to m.in. kierowców.

„Kierującym może być osoba, która osiągnęła wymagany wiek i jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym”- jak ujmuje to Ustawa Prawo o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997r. (art.87, Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515, z późn. zm.). Należy zatem zadbać o to, by uprawnienia do prowadzenia pojazdów silnikowych otrzymywały osoby, których stan zdrowia nie stwarza zagrożenia wypadkowego dla nich i dla ich otoczenia. Stan zdrowia powinien zatem pozwalać na sprawne, bezpieczne prowadzenie pojazdów oraz właściwy odbiór bodźców z otoczenia.

Ustawa Prawo o ruchu drogowym – Dz.U. z 1997 r. nr 98, poz. 602 oraz Ustawa o transporcie drogowym  Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 i Nr 176, poz. 1238 mówią, że  na badania psychotechniczne muszą się zgłosić:
- kierowcy zawodowi (osoby zatrudnione na stanowisku kierowcy),
- kandydaci na egzaminatorów i instruktorów jazdy,
- osoby, które utraciły prawo jazdy na skutek przekroczenia limitu punktów karnych lub prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu albo innych środków odurzających,
- kierowcy, którzy spowodowali wypadek, w którym byli zabici bądź ranni,
- kierowcy taksówek,
- lekarz medycyny pracy ma także prawo zalecić wizytę w pracowni psychologicznej, jeśli ma wątpliwości co do kondycji psychotechnicznej kierowcy.

Przepisy określają okres ważności badań psychotechnicznych wykonanych przez kierowców. Ustawa zakłada, że badania lekarskie i psychologiczne będą wykonywane do 60. roku życia co 5 lat; a powyżej 60. roku – co 30 miesięcy.

Jeśli chodzi o osoby nie zatrudnione na stanowisku kierowcy, ale używające samochodu jako narzędzia pracy, przepisy nie były jednoznaczne. Z powodu różnych interpretacji nie wszyscy pracodawcy decydowali się na wykonywanie takich badań swoim pracownikom.

Ustawa o transporcie drogowym mówi w art.3. pkt.1., że: „Przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów: 1) przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą – w niezarobkowym przewozie drogowym osób; 2) o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy; 3) zespołów ratownictwa medycznego oraz w ramach usług transportu sanitarnego.” Z czego wynika, że badania nie są konieczne.

Jednocześnie obowiązuje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 kwietnia 2011 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, które wprowadza obowiązek przeprowadzenia badania oceniającego widzenie zmierzchowe i zjawisko olśnienia w odniesieniu do osób posiadających prawo jazdy kategorii A, A1, B, B1, B+E, T kierującej pojazdem w ramach obowiązków służbowych. Badanie to jest wykonywane w Pracowniach Psychologicznych.

Na bazie Roporządzenia Ministerstwa Zdrowia z 28 czerwca 2011 roku w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami wskazano że testy sprawności psychoruchowej i badanie widzenia w ciemności i wrażliwości na olśnienie są obecnie badaniami pomocniczymi zarówno w badaniach wstępnych jak i okresowych dla osób uzywających auta jako narzędzia pracy. Pracownik, który ma w ramach wykonywania obowiązków służbowych prowadzić samochód, podlega obowiązkowi badań w zakresie przewidzianym dla pracowników wykonujących pracę na stanowiskach wymagających pełnej sprawności psychoruchowej.

Nie ma znaczenia jak często samochód będzie przez pracownika wykorzystywany- codziennie, czy sporadycznie. Bez znaczenia jest również to, kto jest właścicielem pojazdu- czy to auto prywatne, czy firmowe. Niniejsze wyjaśnienie 
dotyczy wyłącznie pracowników, którzy kierują pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz skonstruowanych do przewozu maksymalnie 9 osób licząc z kierowcą. W związku z tym, że nowe rozporządzenie zostało wydane na podstawie Ustawy prawo o ruchu drogowym, a nie Kodeksu Pracy, obowiązek dodatkowych badań dotyczy zarówno osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę jak i osób wykonujących pracę na podstawie innej umowy (zlecenia, o dzieło, czy innej umowy prawa cywilnego). Pracodawca ponosi koszty tych badań pracowników, natomiast w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych strony mogą dowolnie ustalić podział kosztów.
    
Badać czy nie badać?- oto jest pytanie
Podejmując decyzję o tym, czy skorzystać z badań psychologicznych czy nie, warto wziąć pod uwagę wszystkie za i przeciw: koszty takich badań (ok.100zł.), obowiązujące przepisy prawne, możliwość poprawy bezpieczeństwa swoich pracowników, względy związane z  ubezpieczeniem aut firmowych. Należy również pamiętać, że badanie psychologiczne nie jest takie straszne jak się wydaje, a może pomóc w lepszym poznaniu własnych mocnych i słabych stron w zakresie prowadzenia samochodu.

mgr Iwona Rumińśka





Na podstawie:
- Stasiak-Przybylska A., Po co kierowcy psycholog, http://www.autofirmowe.pl/13286,po_co_kierowcy_psycholog.html
- www.womp.gda.pl/doc/druk0106.doc
- http://www.imp.lodz.pl/upload/konsultant/Kryteria_zdrowotne.pdf
- http://www.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=m1&ms=904&ml=pl&mi=904&mx=0&mt=&my=9&ma=017378&
- http://www.abc.com.pl/serwis/du/2004/0015.htm